اماکن مقدس شهر قم با ارائه دو تحقیق

 

اماکن مقدس شهر قم

ایناز آن جا که شهر مقدس قم از شهرهای قدیمی و تاریخی و مذهبی می‎باشد از اماکن و بناهای مقدس و تاریخی بسیاری برخوردار است که این اماکن را به پنج دسته تقسیم‎بندی کرده و آن‎ها را به طور خلاصه معرفی می‎کنیم.
1. امامزادگان و مقبره‎های تاریخی و دیدنی؛
2. مدارس علمی و قدیمی؛
3. مساجد بزرگ و معروف؛
4. آرامگاه‎ها و مقبره‎های بزرگان علمی و حکومتی؛
5. محلات و خانه‎های قدیمی؛
1. امامزادگان و زیارتگاه‎ها
آستان مقدس حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ
مجموعه حرم حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ دختر بلافصل امام موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ ، در مرکز شهر قم یکی از بزرگ‎ترین و ارزشمند‎ترین آثار معماری اسلامی ایرانی است که یادگارهای گرانبهایی از قرون مختلف را در بر دارد.
امام زاده اسماعیل
این امامزاده از زیارتگاه‎های قدیمی استان قم است که در دامنه کوه بیدقان در 18 کیلومتری قم واقع شده است. در این بقعه، سه تن به اسامی شاهزاده اسماعیل و فرزندش حمزه ـ از اولاد علی بن جعفر عریض ـ و شاهزاده محمد ـ از اولاد امام کاظم ـ علیه السّلام ـ ـ مدفون‎اند. این امامزاده از بناهای تاریخی قم و دارای درهای نفیس و کاشی‎های عالی و صندوقی منبت بر روی مرقد است. این بنا مشتمل بر بقعة گنبدی، رواق، صحن و مسجد است و بنای آن از ابنیة قرن هفتم هجری است.
امام زاده موسی مبرقع
این امامزاده فرزند امام محمد تقی ـ علیه السّلام ـ جد سادات رضوی است. ایشان اولین کسی از سادات رضوی است که در سال 256 هـ . ق در قم اقامت گزیده است. موسی مبرقع در 296 هـ . ق از دنیا رفت و در مکانی که اکنون مزار اوست دفن شد و در کنارش یکی از فرزندانش به نام شاهزاده احمد فرزند محمد بن موسی مدفون گردید.
امام زاده شاه حمزه
این امام زاده از فرزندان موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ و برادر امام رضا ـ علیه السّلام ـ است. این امام زاده که در میدان کهنه قم واقع شده مورد احترام ویژه مردم است.
امام زاده علی بن جعفر
این امامزاده مشهور به «دربهشت» می‎باشد که گنبد آن متعلق به اوایل قرن هشتم هـ .ق است که در دوران قاجار ایوان و بیوتاتی بر آن اضافه گردیده است.
امام زاده سید سربخش
این امامزاده در خیابان آذر مقابل چهل اختران قرار گرفته و شخص مدفون در آن از نوادگان امام جعفر صادق ـ علیه السّلام ـ می‎باشد. بر اساس نوشته گچ بری پایانی کتیبه، تاریخ احداث بنا، محرم الحرام 774 هـ .ق ثبت شده است.
امام زاده احمد بن اسحاق
این بنا در میدان کهنه قم یا میدان زکریا بن آدم در جوار امامزاده شاه حمزه قرار گرفته و مدفون در آن، احمد بن اسحاق عسکری از نوادگان امام هفتم ـ علیه السّلام ـ است. حرم اصلی امامزاده از بناهای باستانی قبل از صفویه است که به دستور شاه طهماسب تعمیر و تزئین شده است.
امام زاده ابو العباس احمد
این آرامگاه در مجاورت امامزاده دربهشت قم واقع شده است و از آثار قرن هشتم هجری است و درباره شخصیت مدفون در آن نقل شده که از سادات حسنی سجادی بوده و جدش، ابوالفضل حسین، از صحابه امام عسکری ـ علیه السّلام ـ است.
امام زاده باوره
این آرامگاه در مزرعه باوره، در 6 کیلومتری روستای فردو از توابع قهستان واقع شده است. در این آرامگاه دو امامزاده به نام‎های شاهزاده محمد و حسین، حلیمه خاتون و زینب خاتون از احفاد امام موسی کاظم ـ علیه السّلام ـ مدفون‎اند.
امام زاده حلیمه خاتون
این آرامگاه در روستای لنجرود و در 12 کیلومتری جنوب شهر قم واقع شده است. امامزاده مدفون در این بقعه را از احفاد امام کاظم ـ علیه السّلام ـ ذکر کرده‎اند.
امام زاده سکینه خاتون
در 30 کیلومتری شرق قم و نزدیک روستای زالون آباد، آرامگاه سیده سکینه خاتون از احفاد امام کاظم ـ علیه السّلام ـ واقع شده است. که از آثار قبل از صفوی یا دورة آغازین صفوی می‎باشد.
امام زاده سلطان محمود
این امامزاده در جهت شمال غربی روستای صرم درجنوب قم واقع شده و مدفون در آن سه تن به اسامی سلطان محمود، شاهزاده سلیمان از احفاد امام سجاد ـ علیه السّلام ـ و یک زن به نام ستی زینب از احفاد امام کاظم ـ علیه السّلام ـ است.
امام زاده سلیمان
این آرامگاه در 26 کیلومتری جنوب شرقی قم واقع شده است. به نظر می‎رسد بنای اولیه امامزاده به دورة ایلخانی مربوط باشد. امامزاده مدفون از سادات حسینی سجادی است.
امام زاده شاه ابراهیم
این بنا در 24 کیلومتری قم واقع شده و بنای کنونی آن مزاری از دوره صفویه است.
امام زاه شاهزاده ابو احمد
این بنا در بیرون دروازة ری در شمال شرقی قم واقع شده و مدفون آن ابواحمد محمد بن حنفیه از احفاد علی ـ علیه السّلام ـ است. این بنا از آثار بسیار قدیمی شهر قم است که در سال 932 هـ .ق تجدید بنا شده است.
امام زاده شاهزاده احمد و علی حارث
این بنا در شرق شهر قم ـ در خاکفرج ـ واقع شده که در آن دوقبر مشهود است که بر روی یکی از آن‎ها لوحی قرار دارد و به نام حارث ثبت شده بود و اینک در موزه ملی نگهداری می‎شود و به قرن هفتم هجری تعلق دارد.
امام زاده شاهزاده جعفر غریب
این آرامگاه در 6 کیلومتری شهر قم واقع شده و مدفون در آن یکی از نوادگان امام کاظم ـ علیه السّلام ـ می‎باشد.
و امامزاده‎های دیگر مانند: شاهزاده جعفر از فرزندان امام کاظم ـ علیه السّلام ـ ، امامزاده زکریا، امامزاده سید علی، امامزاده طاهر در 30 کیلومتری شمال غربی قم، امامزاده عباس از اولاد امام موسی کاظم ـ علیه السّلام ـ ، امامزاده عباس، هفت امامزاده، که مدفن هفت امامزاده به نام‎های عباس، ابراهیم، صالح، فیروز، حسن، جعفر،‌ابوالقاسم اسماعیل، از احفاد امام کاظم ـ علیه السّلام ـ اند. امامزاده محسن، امامزاده صفورا از اولاد علی ـ علیه السّلام ـ ، امامزاده عبدالله از نوادگان امام سجاد ـ علیه السّلام ـ ، امامزاده فاضل، امامزاده معصومه و... در قم و اطراف آن مدفون هستند. که جمعاً به 41 امامزاده می‎رسد، که بزرگترین و معتبرترین و پررونق‎ترین آن‎ها آستانه مقدس حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ دختر امام موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ، در مرکز شهر با ارزش‎مندترین معماری اسلامی ایران می‎باشد.
2. مدارس علمی و قدیمی

شهر قم از دیرزمان، یکی از مراکز مهم تشیع بوده و دانشمندان بزرگی همچون صدوق (ابن بابویه) و علمای دیگر از این شهر برخاسته‎اند.
در سال 1340 هـ .ق مرحوم شیخ عبدالکریم حائری حوزة‌ علمیه را از نو سازماندهی کرد. اکنون نیز حوزة علمیه، زیر نظر آیات عظام و حجج اسلام و استادان عالی مقام، دائر است و از نقاط مختلف و کشورهای مجاور، طلاب علوم دینی در این شهر مقدس حضور یافته و کسب فیض می‎نمایند. اهم مدارس علمی و دینی استان قم عبارت است از:
مدرسه فیضیه
مدرسه فیضیه یکی از پرآوازه‎ترین مدارس علوم دینی درجهان است این مدرسه از نیمة نخستین قرن سیزدهم هجری قمری جایگزین بنای مدرسه آستانه شد.
مدرسة غیاثیه (پامنار)
این مدرسه در نزدیک میدان کهنه شهر که نام آن به همین شکل در کتاب‎ها و اسناد دورة‌صفوی و قاجار به تکرار دیده می‎شود، واقع گردیده که اکنون در خیابان آذر واقع شده است. بنای مدرسة غیاثیه به نیمه نخستین قرن نهم و سال 830 هـ .ق مربوط می‎شود. مؤلف گنجینه آثار قم از این مدرسه به نام شرفیه یاد می‎کند که شرف الدین وزیر آن را بنا کرده است.
مدرسه جهانگیر خان
این مدرسه در جانب شرقی شهر قم ـ نزدیک دروازه ری سابق ـ و در مرکز محله مسجد جامع قرار دارد. این مدرسه از مدارس دوره صفوی قم است که در دوره ناصری به سال 1278 هـ .ق به وسیله میرزا نصر الله خان مستوفی گرگانی تعمیر و مرمت یافت و پس از آن به نام مدرسه ناصری نیز یاد می‎شد که در عین کوچکی از مدارس معروف قدیمی قم بود. و اکثر فضلای سابق قم از تربیت یافتگان این مدرسه بودند. به اعتقاد اهل فن، مدرسه جهانگیر خان از نظر نقشه چند ضلعی و سردر زیبا، از مدارس منحصر به فرد ایران است.
مدرسه رضویه
بنا به روایت تاریخی، بنای مدرسه رضویه منزل استراحت امام هشتم شیعیان در راه رفتن به مرو بود. محل مجاور این مدرسه دینی به محله شاه خراسان معروف است.
مدرسه ستیه
بنا به روایت تاریخی، بنای مدرسه ستیه جایگاه عبادت حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ در زمان توقّف ایشان در قم بوده است. این بنا در حال حاضر با طرزی جالب، از آینه‎کاری‎ها در وسط، همراه با حجرات و مسجد در محله میدان میر شهر قم خودنمایی می‎کند.
غیر از این مدارس قدیمی در سال‎های اخیر مخصوصاً با پیروزی انقلاب اسلامی ایران مدارس جدید و باشکوهی بنا شد که از مهم‎ترین آن‎ها می‎توان به مدرسه آیت الله گلپایگانی، مدرسه معصومیه، مدرسه دار الشفاء، امام خمینی، حجتیه، حقانی و... اشاره کرد.
3. مساجد بزرگ و معروف قم
مسجد مقدس جمکران
این مسجد در 6 کیلومتری جنوب شرقی شهر قم(جاده قم ـ کاشان) واقع شده و همواره پذیرای زائرینی از نقاط مختلف ایران و سایر کشورهاست. به علت قداست و اهمیت در این مسجد مقاله‎ای جداگانه به شرح بیش‎تری خواهیم پرداخت.
مسجد امام حسن مجتبی ـ علیه السّلام ـ
این مسجد بر اساس یک روایت تاریخی به اراده و اشارة حضرت امام زمان (عج) ساخته شده است. 
مسجد را در مسیر تهران ـ قم و در محلی که سابقاً بیابان خارج از شهر بود. مرحوم حاج یدالله رجبیان از اخیار قم به نام مسجد امام حسن مجتبی بنا کرده است قدمت این مسجد به سال 1381 هـ .ق مطابق سال 1340 شمسی است.
مسجد جامع
اسکلت اصلی گنبد خانه متوازن آن، به نیمة نخستین قرن ششم هجری قمری تعلق دارد. این مسجد پس از مسجد جامع عتیق قم قدیمی‎ترین مسجد استان قم است.
مسجد امام حسن عسکری ـ علیه السّلام ـ (جامع عتیق)
این مسجد در خیابان آستانه واقع شده است. اصل بنا به قرن سوّم هجری مربوط است، ولی اکنون از اصل بنا اثری نیست و بنای حاضر تجدید بنای آن مسجد قدیمی است. مسجد امام حسن عسکری ـ علیه السّلام ـ قدیمی‎ترین مسجد استان قم است و از اهمیت روحانی و ویژگی‎های معماری خاص برخوردار می‎باشد. این مسجد به مسجد جامع عتیق قم نیز معروف است.
مسجد اعظم

مسجد اعظم در جبهة غربی آستانة مقدسة حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ به سعی و اهتمام آیت الله بروجردی در سال 1374 هـ .ق توسط استاد «حسین بن محمد معمار» معروف به استاد لرزاده بنا گردید. این مسجد به جهت بزرگی و عظمت، مسجد اعظم نام گرفته است.
مسجد فاطمیه
این مسجد هم از مساجد معروف قم می‎باشد که در نزدیکی گذرخان به همت یک خانم خیرخواه به نام بانو همایون رخداد، بنا گردیده است. در حال حاضر در این مسجد علاوه بر اقامة نماز، تدریس علوم دینی نیز صورت می‎گیرد.
مسجد پنجه علی
این بنا در محله‎ای به همین نام واقع شده و به جهت وجود قطعه سنگی که تصویر دستی بر آن حک شده، به این نام خوانده شده است.
مسجد صرم
این بنا در روستای صرم در 26 کیلومتری جنوب شرقی قم واقع شده و از آثار دورة صفوی است. این بنا در طی سال‎های 1061 و 1062 هـ .ق توسط شخصی به نام حاجی صومی، بنا گردیده است.
4. آرامگاه‎های تاریخی استان قم
آرامگاه فتحعلی شاه
مقبره فتحعلی شاه در قسمت شمالی صحن شمالی آستان حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ قرار دارد و از آثار بیگم صفوی است. این مقبره در زمان حیات فتحعلی شاه به دستور خود وی (سال 1245) تعمیر و تزیین شد.
آرامگاه محمد شاه
در ضلع غربی حرم حضرت معصومه ـ سلام الله علیها ـ در ورودی مسجد بالاسر واقع شده است.
مقبره مهد علیا
مهد علیا زوجة سلطان محمد خدابنده صفوی و مادر شاه عباس اوّل بود که با قدرت تمام در ادارة امور اهتمام می‎ورزید. این مقبره در جهت غربی و عقب گور محمد شاه قرار گرفته است.
آرامگاه مستوفی
این آرامگاه به پدر مستوفی الممالک ـ از رجال مشهور عهد قاجار ـ تعلق دارد که در ضلع شمال شرقی صحن عتیق قرار گرفته است.
آرامگاه شاه عباس دوّم
این مقبره در جنوب غربی حرم واقع شده است.
آرامگاه شاه سلیمان و شاه صفی
این آرامگاه‎ها در محل موزة سابق (مسجد شهید مطهری فعلی) آستانه قرار گرفته است.
آرامگاه علی بن بابویه قمی (متوفای 329 هـ .ق)
این ارامگاه در کنار شرقی قبرستان قدیمی بابلان و هم اکنون در شرق خیابان ارم واقع شده است.
مقبره خواجه اصیل الدین
این مقبره جزء مقابر گنبد سبز واقع در خیابان چهارمردان می‎باشدکه از بنای بزرگ خاندان صفی می‎باشد.
و آرامگاه‎های بزرگان چون آخوند ملا مهدی عراقی، میرزا حسن کاشفی، آیت الله سید صدرالدین، محمد تقی خوانساری، بروجردی، مرتضی مطهری، اراکی، علامه طباطبایی، و پروین اعتصامی را می‎توان نام برد.
5. محلات و خانه‎های تاریخی و دینی
از محلات و بناهای قدیمی و تاریخی قم می‎توان به خانه حاج قلی خان، خانه حضرت امام خمینی، ملاصدرا در کهک، و از محلات، محله آستانه، محله قدیمی عشقعلی، چهارمردان، سیدان، سنگ بند، موسیان، اسحاقیه، و ... اشاره نمود.
از دیگر آثار تاریخی و دیدنی می‎توان به کاروان‎سراهای قدیمی، ساختمان هشتی، سرو پانصد ساله و دریاچه نمک اشاره نمود.
مختار اصلانی

http://archiveweblog.mihanblog.com/post/25816

معرفی امامزاده های استان قم

 

قم - امامزاده ها

امامزاده احمد بن اسحاق

این زیارتگاه در میدان کهنه قم در جوار امامزاده شاهزاده حمزه قرار دارد. امامزاده "

 احمدبن اسحاق" یکی از نوادگان امام هفتم (ع) به شمارمی رود . بنای این بقعه درسال 1317 هـ . ق درهنگام سلطنت مظفرالدین شاه بازسازی شده است، اما اصل بنا به دوران پیش از صفویه تعلق دارد که به دستور شاه تهماسب صفوی به دست تعمیر و تزیین سپرده شد .

امامزاده اسماعیل (ع)

امامزاده اسماعیل در بالای روستای بیدقان درشش کیلومتری قم درمیان کوه قرار دارد. دراین زیارتگاه  سه تن به اسامی شاهزاده اسماعیل و فرزندش حمزه از نوادگان علی بن جعفر (ع) و شاهزاده محمد از نوادگان امام کاظم (ع) مدفونند. بقعه ازبناهای دوره هلاکوخان مغول یعنی سده هفتم هـ . ق  و با سنگ و گچ بنا شده است.

امامزاده باوره

بنای این امامزاده در مزرعه باوره در فاصله شش کیلو متری روستای " فردو" قرار دارد. این زیارتگاه شامل دو بقعه است که هر یک مدفن دوامامزاده به نام های شاهزاده محمد و حسین ، حلیمه خاتون و زینب خاتون از نوادگان امام کاظم (ع) هستند. درمیان هر بقعه دو صندوق منبت روی قبور نصب شده که از آثار هنری سده یازدهم هـ . ق به شمار می رود.

 

قم - امامزاده ها

پنج امامزاده

پنج امامزاده معروف به امامزاده هادی و مهدی (ع) در گرگابی واقع شده است. این زیارتگاه مرکب از دوبنای کنارهم است که دارای یک صحن مشترک هستند. ساخت یکی از بناها به بیش از120 سال پیش باز می گردد. دراین عمارت شاهزاده ناصرالدین یکی از فرزندان امام زین العابدین (ع) همراه دو تن از فرزندانش یعنی شاهزاده هادی (ع) و شاهزاده مهدی (ع) مدفونند.

بنای دیگر ازآثار سده ششم یا هفتم هـ . ق است . دراین ساختمان دو خواهر و برادر ، معروف به شاهزاده جعفر(ع)  و سکینه خاتون (س) مدفونند که از دیگر فرزندان شاهزاده ناصرالدین به شمارمی روند. سنگ مزار داخل ضریح این زیارتگاه مربوط به پانصد سال پیش است . کاشی های آبی فیروزه ای این بنا نیز به همان دوران تعلق دارد.

مجموعه چهل اختران

این زیارتگاه در شهر قم قرار دارد و مدفن موسی مبرقع (ع)  فرزند امام محمد تقی (ع)  و  امامزاد گان دیگر است . به همین دلیل در صحن بزرگ این مجموعه سه زیارتگاه به اسامی امامزاده موسی مبرقع (ع) ، چهل اختران و امامزاده زید (ع) قرار دارد. این زیارتگاه در میان مردم به نام " چهل اختران " شهرت دارد.

امامزاده موسی مبرقع (ع) : به نظر می رسد که بنای ساختمان این زیارتگاه از آثار قبل از صفویه باشد. اما اکنون اثری ازگذشت زمان بر چهره آن مشاهده نمی شود و درآن عملیات تجدید بنا صورت  می گیرد. این بنا مدفن موسی مبرقع فرزند امام جواد (ع) است.

چهل اختران : تاریخ بنای این بقعه سال 950 هـ. ق آمده است .  بانی آن شاه طهماسب صفوی و اسم معمار هنرمندش " استاد سلطان قمی" از مشاهیر معماری دوره صفویه به شما ر می رود. نام این استاد در زیارتگاه ضبط شده است . در سال 953 هـ . ق  به دستور شاه طهماسب صفوی سقفی بسیار مرتفع از آجر بر این بقعه زده شد. در این مکان قبور جمعی از سادات و امامزادگان از جمله فرزندان و اولادان امام موسی مبرقع (ع) جای دارد . می گویند در این بقعه چهل زن ، چهل مرد و بیست و پنج کودک ، در مجموع صد و پنج نفر، دفن شده اند.

 

قم - امامزاده ها

امامزاده زید( ع) : بنای این امامزاده عمارتی است که گنبدی کوچک از آجر به شکل کلاهخود بر فراز آن به چشم می خورد وبه  سده نهم هـ . ق تعلق دارد. این مکان مدفن یکی از نوادگان امام زین العابدین (ع) است.

امامزاده حلیمه خاتون

این آرامگاه که مدفن یکی از نوادگان امام کاظم (ع) است ، در روستای لنجرود ، در فاصله 12 کیلومتری جنوب شهر قم قرار دارد. در مدخل بقعه از ایوان غربی، درِ منبت دو لنگه ای وجود دارد که کتیبه هایی به خط ثلث برجسته  و عباراتی به تاریخ 1302 هـ . ق  نقش بسته است .

امامزاده سلیمان

این زیارتگاه که مدفن یکی از سادات حسینی سجاد است ، در دو کیلومتری شمال روستای " صرم " قرار دارد. در ضلع شرقی بقعه ، دو لوح از سنگ سیاه نصب شده که در حاشیه هر یک به خط ثلث برجسته ، صلوات بر  معصومین و در متن آنها به خط  برجسته نستعلیق ، اسامی متوفیان و تاریخ 970 و989 هـ . ق حجاری شده است . به نظر می رسد بنای اولیه امامزاده به دوره ایلخانی تعلق داشته باشد.

امامزاده سلطان محمد شریف

این زیارتگاه مدفن یکی از نوادگان امام چهارم ، در محله ای به همین نام در شهر قم  قرار دارد . معماری بنا به سده ی نهم و دهم هـ . ق و شاید اندکی فراتر تعلق دارد که چند دهه ی پیش ویران و به جای آن گنبد مرتفعی بنا شد . تنها اثر باقی مانده از معماری قدیم ، لوح کاشی فیروزه ای رنگ مرقد است که از سده هفتم و هشتم به جا مانده است.

امامزاده سید سربخش

امامزاده سید سربخش در شرق شهر قم مقابل چهل اختران قرار دارد و مدفن یکی از نوادگان امام جعفر صادق (ع) است . بنای این امامزاده از آثار نیمه دوم سده هشتم هـ . ق است . به استناد کتیبه موجود ، این بنا به دستور " غیاث الدین امیرمحمد" از بزرگان خاندان علی صفی و فرمانروایان قم بنیاد شد. تزیینات گچبری بنا از آثار " علی بن محمد بن ابی شجاع " هنرمند بزرگ آن دوران است .

 

قم - امامزاده ها

شاهزاده ابراهیم

بقعه شاهزاده ابراهیم (ع) نزدیک امامزاده علی بن جعفر ( در بهشت ) قراردارد . این بقعه مدفن یکی از نوادگان امام هفتم و بنای کنونی آن متعلق به اوایل سده نهم هـ . ق است . نمای بیرونی بنا هشت گوشه است و گنبد هرمی شانزده ترکی دارد.

امامزاده شاه ابراهیم

این زیارتگاه در مزرعه شاه ابراهیم در فاصله 24 کیلومتری شهر قم  قرار دارد. بنای کنونی زیارتگاه به دوره صفوی تعلق دارد . از آثار قدیم این امامزاده می توان از در منبت به تاریخ 1015 هـ. ق ، قطعه چوب منبت به ابعاد80  در 20 ساتنی متر به تاریخ 1015 هـ . ق که در بدنه جنوبی ایوان و کنار درگاه  ورودی نصب شده است ، نام برد و نیز چهار سنگ نبشته مشتمل بر ابیاتی که بر اسپر بدنه جنوبی رواق غرب نصب شده و از جریان آب قنات پیر مهدی حکایت می کند. تاریخ این سنگ نبشته 1064 هـ . ق است . سنگ نبشته دیگری به تاریخ 1078 هـ . ق نیز گویای  احداث برکه ای در کنار مزاراست.

امامزاده شاهزاده ابواحمد

این زیارتگاه درفاصله بین " چهارامامزاده" و " شاهزاده سید علی" در شهر قم قرار دارد و مدفن ابواحمد محمد  بن حنیفه یکی از نوادگان حضرت علی (ع) است . در این بنا آثار هنری در برگیرنده گچبری و کاشی کاری قابل مشاهده است.

امامزاده شاه احمد قاسم(ع)

مزار " احمد بن قاسم " یا شازده قاسم (ع) یکی از نوادگان امام جعفر صادق(ع) ، در جنوب شرقی شهر قم نزدیک دروازه قلعه ، قرار دارد این بنا از آثارخاندان علی صفی ( فرمانروایان قم در سده هشتم هـ . ق ) است و گچبری های رنگی زیبا و ارزشمند آن تاریخ 780 هـ. ق ، کار " علی بن محمد بن ابی شجاع " هنرمند برجسته آن دوران است.

لوح این مرقد با تاریخ 663 هـ . ق از کاشی زرین فام که اکنون با عنوان محراب مسجد قم در موزه برلین نگهداری می شود ، از آثار هنری " علی بن محمد بن ابی طاهر " است.

 

قم - امامزاده ها

شاه حمزه (ع)

مزار شاه حمزه که آن را متعلق به حمزه فرزند امام موسی کاظم (ع) می دانند، بنایی متعلق به نیمه نخست سده دهم هـ . ق است و نزدیک میدان کهنه شهر قم قرار دارد . سبک بنای این مزار، مشابه بنای حرم حضرت معصومه (س) با ابعاد کوچک است.

بنا مرکب از دو بقعه است که در برابر آنها، صحنی به طول وعرض 32 و 15 متر قرار دارد. این صحن را " میرزا علی اصغر امین السطانِ  صدر اعظم " زمانی که از صدارت برکنار شد و در قم اقامت گزیده ، بنا نمود . بنا نمونه ای خوب از سبک معماری وتزیین آن دوره به شمارمی رود. گنبد امامزاده به ارتفاع ده متر، به شکل حلزونی یعنی ترکیبی از مخروط وگنبد و از آثار اوایل سده حاضر است.

امامزاده شاهزاده جعفرغریب

این آرامگاه که مدفن یکی از نوادگان حضرت امام کاظم (ع) است ، در شرق شهر قم قرار دارد. در وسط بقعه ی این زیارتگاه ، مرقدی با پوشش کاشی از آثار دوره فتحعلی شاه قاجار به جای مانده است .

امامزاده شاه جمال

این زیارتگاه دارای بقعه و گنبدی کوچک و چندین اتاق است . چهارجانب بقعه ، با چهار ایوان احاطه شده است. بنای زیارتگاه چهارگوش است و بر فراز بقعه گنبدی مشاهده می شود که از عرق چینی کوتاه با آجر و خشت تشکیل شده ودر مرکز آن گنبد کوچک شلجمی ، آراسته به کاشی دیده می شود.

آب انبار کوچکی توسط " علی خان سنقری" نایب الحکومه قم در کنار این زیارتگاه بنا شده است.

این بنا که ساختمان آن را متعلق به دوره قاجار می دانند، برسر راه جاده اراک قراردارد.

 

قم - امامزاده ها

شاهزاده زکریا

در بخش خلجستان بین روستای عیسی آباد و میدانک ، رود کوچک خشکی وجود دارد که درکنار آن از عمق 5 متری سطح زمین ، سدی آجری به صورت برجی از سنگ وگچ بنا شده است . ساختمان امامزاده زکریا در دوره صفویه برروی این سد بنیان شد . نمای بیرونی این بقعه هشت ضلعی و با آجر وگچ  بنا شده است.

شش امامزاده

این زیارتگاه تنها امامزاده شاخص و برجسته دهستان قمرود است که به سبکی ساده و با ویژگی های معماری بومی منطقه در سال 1331 هـ . ق ( عصر ناصری) به همت " مهند س الممالک غفاری "  بنا شده است . در این بقعه چنانچه از نام آن بر می آید، شش تن که همه از نوادگان امام موسی کاظم (ع) هستند ، مدفونند. ویژگی شاخص بنا ، کاشی های هفت رنگ عصر قاجاریه و کتیبه های کاشی کاری بر فراز قسمت ورودی بناست.

امامزاده شاهزاده جعفر

این زیارتگاه در روستای " گیو " نزدیک دستگرد خلجستان قرار دارد و مدفن یکی از فرزندان امام کاظم (ع) به شمار می رود. این بنا با جداری از تخته سنگ های بلند و کم حجم و ملات گچ ساخته شده و قاعده آن ازبیرون به شکل برج است . زیارتگاه در ابتدا از داخل نیز به صورت برج بود که در تعمیرات و تزیینات عهد صفوی جدار درونی آن به صورت هشت ترکی در آمد.

امامزاده عبدالله

این بنا نزدیک قلعه صدری قرار دارد و منسوب به یکی از نوادگان امام سجاد (ع) است . بر فراز بقعه ی این زیارتگاه ، ایوانی الحاقی قرار دارد که قسمتی از آن ،  نزدیک درگاه ، به شیوه معرق ، کاشی کاری شده و احتمالاً به دوره قبل از حکومت قاجار تعلق دارد.

 

قم - امامزاده ها

امامزاده علی بن  جعفر(ع)

امامزاده علی بن جعفر مشهور به " در بهشت " در شرق شهر قم قرار دارد. بنا هشت وجهی با گنبد دو پوشش هرمی شکل ، به اوایل سده هشتم هـ . ق تعلق دارد که در دوره قاجار ایوان و بیوتاتی بدان اضافه شد. این امامزاده مدفن " علی بن جعفر " فرزند امام صادق (ع) است . این بقعه پس از آستانه مقدسه بربقیه اماکن و مقابر استان قم از نظر تزیینات برتری دارد. یکی از مهم ترین عناصر تزیینات این بقعه هنر گچبری به کار رفته درآن است که در زمره ی برجسته ترین آثار هنری سده هشتم وهم طراز بناهایی همچون " گنبد علویان همدان ، " مدرسه حیدریه ی قزوین" و " بقعه پیربکران اصفهان " محسوب می شود.

کاشی های کوکبی زرین فام ازاره بنا بالغ بر 94 پارچه با نقش های گیاهی ، حیوانی وانسانی و کتیبه هایی به خط نسخ شامل آیات قرآن ،  روایات مذهبی و ابیات فارسی ، از دیگر تزیینات منحصر به فرد این بقعه به حساب می آیند و بخش هایی از آنها ، امروزه زینت بخش بسیاری از موزه های ایران وجهان است.

محراب زرین فام بنا که در طاق نمای جنوبی بقعه قرار داشت و به دستور " یوسف بن علی بن محمد بن ابن طاهر" آخرین فرد از خاندان ابی طاهر به سال 734 هـ . ق ساخته شده بود ، یکی دیگر از آثارهنری این بقعه است . این محراب امروزه زینت بخش موزه ی دوران اسلامی درموزه ملی ایران است.

 

قم - امامزاده ها

امامزاده معصومه ( زینب خاتون)

بنای امامزاده سیده معصومه ( زینت خاتون ) از احفاد ( نوادگان ) امام موسی کاظم (ع) ، دردامنه کوهی درشمال غربی شهر کهک قرار دارد. هرچند به استناد شواهد باقی مانده ، اسکلت اصلی بنا به پیش از دوران صفوی تعلق دارد ، اما به اعتبار یک قطعه چوب منبت که از صندوق منبت روی قبر باقی مانده  وکتیبه ای  که با تاریخ 999 هـ . ق موجود است ، بنا والحاقات جانبی آن متعلق به دوران صفوی است.

برجسته ترین اثر هنری بازمانده از امامزاده معصومه، در منبت گره کاری و گل میخ کوبی شده آن است که تاریخ 979 هـ. ق برروی آن حک شده و امروزه زینت بخش موزه باغ فین کاشان است.

امامزاده ناصر(ع)

بنای چهار ضلعی امامزاده ناصرالدین (ع) در شهرقم از آثار سده دوازده هـ . ق یا اواخر دوره صفویه به شمار می رود. این بقعه به صورت چهار گوش مختلف الاضلاع به طول 50/4 متر وعرض 20/4 متر است . جداره های بنا تا حدود یک متر از سنگ مرمر پوشیده شده و بقیه آن با کاشی های فیروزه فام ساده وخشتی و آینه کاری تزیین یافته است.

سقف زیارتگاه از داخل مزین به آینه و گچبری است. نمای بیرونی بنا از آجر و کاشی ساخته شده است . این بنا دو مدخل دارد، اما فاقد صحن ، ایوان و بیوتات است. در این بنا یکی از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) مدفون است.

امامزاده هادی (ع)

درکنار جاده جمیزقان – قاهان  در دامنه کوه ، بقعه ای به نام امامزاده هادی (ع) قرار دارد. وی یکی از فرزندان امام موسی کاظم (ع) و برادر امام رضا (ع) وحضرت معصومه (س) است . بنای این زیارتگاه از هشت صد سال پیش به جای مانده است.

شاهزاده هادی

این زیارتگاه از دوره صفویه باقی مانده و در روستای وشنوه قرار دارد . بنای آن دارای ساختمانی چهار ضلعی است که با گنبدی ترک از کاشی تزیین یافته است . برجدارهای ساختمان نقاشی قدیمی به جای مانده است . این نقوش حدود هفتاد سال پیش توسط " میر حسن نقاش " انجام شده است.

از دیگر امامزاده های استان قم می توان به موارد زیر اشاره  نمود: امامزاده ابراهیم در بخش کهک در روستا ی  سیرو، امامزاده فاضل از بناهای دوره قاجاریه در روستا ی  بیدهند بخش کهک از دوره صفویه ، بقعه متبرکه سکینه خاتون یکی ازنوادگان امام کاظم (ع) که از سال های آغازین دوره صفویه دربخش مرکزی روستای زالون آباد به جای مانده است ، بنای شاهزاده مهدی غایب از دوره صفویه در بخش خلجستان روستای کاسوا، بنای امامزاده عاقب متعلق به دوره قاجاریه در بخش خلجستان روستای بنابر، شاهزاده ابوطالب از بناهای دوره صفویه در بخش خلجستان روستای نویس ، شاهزاده احمدبن علی متعلق به سده نهم هـ . ق در بخش خلجستان روستای کاسوا، بقعه علمدار احتمالاً از سده های پنجم وششم هـ. ق در روستای کیاب بخش خلجستان ، بقعه سلطان محمود از دوره صفویه در بخش کهک درروستای صرم ونیز مقبره شیخ اباصلت در محله مسجد جامع قم از دوره صفویه ، آرامگاه شاهزاده احمد بن محمد حنیفه از آثار سده های هشتم تا دهم هـ . ق درکنار امامزاده شاه سید علی قم، امامزاده ابوالعباس احمد (ع) ، مجاور " در بهشت " قم از آثار سده هشتم هـ . ق ، امامزاده شاهزاده احمد وعلی حارث در خاکفرج ، امامزاده شاهزاده جعفر غریب مدفن ، یکی از نوادگان حضرت امام کاظم (ع) در شرق شهر قم ، چهار امامزاده از دوره قاجاری در کنار مسجد جامع  و گورستان قدیمی شهر کهک و...

 

قم - امامزاده ها

مقابر باغ گنبد سبز

شهر قم درسده هشتم هـ . ق شاهد ساخت یادمان های مذهبی تاریخی متعددی بود که درفرهنگ معماری ایران به نام " برج های آرامگاهی " شناخته می شوند. شاخص ترین این بناها مجموعه ای را تشکیل می دهند که تحت عنوان " مقابر دروازه کاشان قم" شناخته می شوند .

دراین سه بنا که از نظر هنر گچبری از نمونه های منحصر به فرد به شمار می روند، امرای خاندان " علی صفی"  فرمانروایان مستقل قم در سده هشتم هـ . ق مدفونند. این مجموعه از سه برج آرامگاهی تشکیل شده که از جنوب به شمال قرار گرفته اند.

مقبره " خواجه اصیل الدین " که دو تن از امرای خاندان صفی در آن به خاک سپرده شده اند و تاریخ 761 هـ . ق در این برج مشاهده می شود.

مقبره " خواجه علی صفی "  مدفن سه تن از امرای خاندان صفی . تاریخ 792 هـ. ق  در این آرامگاه به چشم می خورد .

مقبره شمالی به اواخرسده هشتم و اوایل سده نهم هـ . ق تعلق دارد.

شلجمی : اگر دو قوس از دایره بر سطحی محیط شود که هر دو از نصف دایره طولشان بیشتر باشد و انحداب یا کوژی آن دو در دو جانب باشد آن شکل را شلجمی گویند.

ازاره : آن قسمت ا ز دیوار اتاق و یا ایوان که از کف طاقچه تا روی زمین بود.

 

کتاب میراث فرهنگی استان قم

زهره پری نوش - سایت تبیان

 http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=3826

آنچه درتحقیقات قبلی ام یافتم این است که در

 شهرمقدس قم ۴۴۴ امامزاده ع مدفونند

 

 

  
نویسنده : ن.غ ; ساعت ۱۱:٢۸ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢٧ اردیبهشت ،۱۳۸٩